Giai đoạn sơ sinh của bé có những mốc phát triển đầy diệu kỳ. Mỗi mốc phát triển sẽ là một kỉ niệm hạnh phúc không thể nào quên với các bậc cha mẹ, tuy nhiên, đó cũng là những thử thách đầy cam go mà các ba mẹ phải trải qua. Hãy cùng AN Care Pharma tìm hiểu về các “Tuần khủng hoảng” – những cột mốc phát triển đáng nhớ của con trẻ.

I. Giới thiệu chung về “tuần khủng hoảng”

“Tuần khủng hoảng” hay còn được biết đến với tên gọi Wonder Weeks, là một khái niệm phổ biến. Dựa trên cuốn sách cùng tên của hai bác sĩ nhi khoa người Hà Lan là Frans Plooij và Hetty van de Rijt, khái niệm này được sử dụng để giải thích những thay đổi trong quá trình phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong hai năm đầu đời. Theo khung lý thuyết này, những giai đoạn trẻ quấy khóc và có những thay đổi bất thường trong hành vi thường liên quan đến những “bước nhảy vọt” quan trọng trong sự phát triển trí tuệ.

Bản chất của chu kỳ quấy khóc và sau đó xuất hiện các kỹ năng mới ở trẻ cho thấy quá trình phát triển diễn ra theo một mô hình mất cân bằng rồi tái cân bằng. Cụ thể, trẻ trải qua giai đoạn có những thay đổi lớn bên trong (bước nhảy vọt về nhận thức). Những thay đổi này biểu hiện ra bên ngoài bằng sự khó chịu và quấy khóc. Sau đó, khi não bộ của trẻ dần thích nghi và xử lý được với sự thay đổi đó, sự khó chịu sẽ giảm bớt, và trẻ sẽ bắt đầu thể hiện rõ các khả năng hoặc kỹ năng mới.

II. Lịch trình của các “tuần khủng hoảng”

Đầu tiên, cần lưu ý rằng thời điểm của những tuần khủng hoảng này thường được tính từ ngày dự sinh của trẻ, không phải ngày sinh thực tế, vì sự phát triển bắt đầu từ khi thụ thai. Điều này là do sự phát triển của não bộ diễn ra liên tục từ trong thai kỳ và tiếp tục sau khi trẻ chào đời, và trẻ sinh non vẫn cần thời gian để bắt kịp ngày dự sinh về thời điểm phát triển.

Qua các nghiên cứu và quan sát thực tế, chúng ta đã xác định được 10 tuần khủng hoảng trong hành trình 2 năm đầu đời của bé. Dưới đây là các mốc tương đối chính xác về thời gian diễn ra tuần khủng hoảng ở trẻ và các kỹ năng mới mà trẻ học được sau mỗi tuần:

Tuần khủng hoảng đầu tiên

Rơi vào khoảng từ giữa tuần thứ 4 đến giữa tuần thứ 5. Trẻ bắt đầu nhìn thấy màu sắc và nhìn/nghe chăm chú hơn.Lúc này, trẻ có thể nhìn rõ hơn ở khoảng cách xa hơn 20 đến 30 cm. Trẻ có thể quấy khóc nhiều hơn, ngủ ít hơn và có những thay đổi về khẩu vị. Sau tuần khủng hoảng đầu tiên: trẻ nhìn chăm chú hơn, cố gắng chạm vào mọi thứ, phản ứng lại khi được trêu đùa, nhạy cảm hơn với mùi hương. Nụ cười đầu tiên thường xuất hiện trong giai đoạn này.

Tuần khủng hoảng thứ 2

Diễn ra vào khoảng tuần thứ 8. Trẻ bắt đầu nhận ra các mô hình đơn giản (chuyển động, âm thanh), chẳng hạn như nhịp điệu giọng nói của ba mẹ hoặc sự lặp lại của các chuyển động. Sau bước nhảy vọt: trẻ nhận ra người/vật quen thuộc, quay đầu về phía có âm thanh, tỏ ra thích thú với việc cầm nắm. Trẻ có thể giữ đầu ổn định hơn và bắt đầu chú ý đến bàn tay của mình.

Tuần khủng hoảng thứ 3

Khoảng từ giữa tuần thứ 11 đến giữa tuần thứ 12. Trẻ có thể theo dõi các vật thể bằng mắt mượt mà hơn và thích các hoạt động như được rung lắc. Các chuyển động của trẻ trở nên ít giật cục và cứng nhắc hơn. Sau bước nhảy vọt, trẻ có thể bắt đầu lẫy, lật, ngóc đầu và cười nhiều hơn. Trẻ cũng bắt đầu chơi với giọng nói của mình nhiều hơn. Sự phát triển của các chuyển động mượt mà cho thấy sự cải thiện khả năng kiểm soát và phối hợp vận động.

Tuần khủng hoảng thứ 4

Bé sẽ bước vào cột mốc này trong khoảng từ giữa tuần thứ 14 đến giữa tuần thứ 19. Giai đoạn này, trẻ bắt đầu hiểu rằng hành động có một trình tự. Trẻ có thể đòi hỏi nhiều hơn, cho tay/vật vào miệng, từ chối bú khi no, đòi bế, la hét khi không vừa ý. Sau bước nhảy vọt: các cử động tay/chân linh hoạt hơn, với tay lấy đồ vật, cho mọi thứ vào miệng, và biết đưa mắt nhìn theo bố mẹ. Trẻ cũng có thể bắt đầu bập bẹ những từ đơn giản như: baba, mama, tata,…

Tuần khủng hoảng thứ 5 

Diễn ra từ giữa tuần thứ 22 đến giữa tuần thứ 26. Trẻ nhận thức được khoảng cách và vị trí của đồ vật so với nhau. Trẻ có thể trải qua lo lắng khi xa cách (cảm thấy căng thẳng nếu mẹ đi qua phòng khác), nhấc người, ném đồ vật, chảy nước dãi, cố gắng bám vào cha mẹ để tập đứng lên. Sau bước nhảy vọt: trẻ cầm nắm tốt hơn, ngồi dậy, có thể bắt đầu bò, nhận thức rõ hơn về khoảng cách. Trẻ cũng có thể tỏ ra thích thú với gấu bông và thú cưng.

Tuần khủng hoảng thứ 6 

Bắt đầu từ khoảng giữa tuần thứ 33 cho đến tuần thứ 37. Trẻ học cách phân loại đồ vật dựa trên các đặc điểm chung. Các bé có thể sẽ đập phá hoặc tháo rời các đồ vật để khám phá chúng. Sau bước nhảy vọt: phân loại đồ vật (“học được cách phân loại đồ vật”), bắt chước (“biết bắt chước người khác”), chơi trò chơi, bắt đầu bò (“bắt đầu tập bò”). Trẻ cũng có thể bắt đầu xây dựng vốn từ vựng bên trong. Bước nhảy vọt này cho phép trẻ hiểu được lượng lớn thông tin mà chúng gặp phải.

Tuần khủng hoảng thứ 7 

Cột mốc này sẽ diễn ra từ giữa tuần thứ 41 đến giữa tuần 46. Trẻ hiểu được trình tự các bước để làm một việc gì đó. Trẻ có thể bắt đầu nói các từ đơn, trả lời các câu hỏi đơn giản, và bé biết chỉ vào đồ vật mình muốn. Trong khi bé chủ yếu học mọi thứ bằng cách tháo rời hoặc xé chúng ra trong bước nhảy vọt trước đó, thì bây giờ bé sẽ khá “mang tính xây dựng” sau bước nhảy vọt này – và sẽ bắt đầu lắp ráp hoặc “kết nối” mọi thứ.  Sau bước nhảy vọt này, bé có thể bắt chước các cử chỉ của người lớn, cố gắng tự mặc quần áo. Trẻ cũng bắt đầu hiểu khái niệm về các thói quen.

Tuần khủng hoảng thứ 8 

Diễn ra vào trong khoảng giữa tuần thứ 50 đến giữa tuần thứ 54. Trong bước nhảy vọt này, em bé sẽ kỷ niệm sinh nhật đầu tiên của mình. Trẻ bắt đầu nắm bắt các trình tự hoặc “chương trình” hành động phức tạp hơn. Ví dụ, bé hiểu rằng mặc quần áo đẹp nghĩa là có thể sắp được đi chơi. Sau bước nhảy vọt: có thể đi độc lập hoặc vịn vào đồ đạc, thích vẽ, cố gắng tự mặc/cởi quần áo. Việc nhận ra rằng một chuỗi hành động dẫn đến một kết quả cụ thể (chẳng hạn như đi giày để đi ra ngoài) cho thấy mức độ tổ chức nhận thức cao hơn và khả năng dự đoán các sự kiện trong tương lai dựa trên các trình tự đã học.

Tuần khủng hoảng thứ 9 

Các dấu hiệu của cột mốc này diễn ra từ giữa tuần thứ 59 đến giữa tuần thứ 64. Trẻ bắt đầu hiểu các nguyên tắc cơ bản, chẳng hạn như cách mọi thứ hoạt động. Lúc này, các bé có thể tự lập những kế hoạch hoặc suy nghĩ tính toán những chiến lược đơn giản như: “Mình nên xin mẹ hay bố một viên kẹo?” Tất nhiên, trẻ vẫn chưa thể thực hiện kế hoạch của mình một cách khéo léo, tự nhiên hoặc phức tạp như chúng ta, vì chúng ta đã có thể thực hành trong nhiều năm. Sau giai đoạn này, trẻ có thể bắt đầu pha trò, tỏ ra trìu mến, biết nũng nịu, bắt chước biểu cảm và hành động của người lớn.

Tuần khủng hoảng cuối cùng 

Mốc cuối cùng này sẽ nằm trong khoảng từ tuần thứ 70 đến tuần thứ 75. Trẻ có thể hiểu các khái niệm về thời gian, khám phá các giới hạn, thể hiện sự đồng cảm. Sau bước nhảy vọt: có thể đi và chạy tốt, liên kết các sự kiện thành hệ thống, điều chỉnh hành vi để phù hợp với tình huống, phát triển sự đồng cảm. Trẻ cũng trở nên giỏi hơn trong việc thể hiện cảm xúc của mình bằng ngôn ngữ. Bước nhảy vọt cuối cùng này trong 20 tháng đầu đời đánh dấu một sự tiến bộ đáng kể về sự trưởng thành về nhận thức và cảm xúc.

III. Ba mẹ cần làm gì khi các bé vào tuần khủng hoảng?

Như đã đề cập ở trên, giai đoạn trước khi các kỹ năng mới xuất hiện thường được đặc trưng bởi những thay đổi trong hành vi của trẻ, cho thấy trẻ đang ở trạng thái mất cân bằng khi não bộ trải qua quá trình phát triển nhanh chóng. Đây là thời điểm mà nhận thức của trẻ về thế giới đang thay đổi, điều này có thể gây ra cảm giác quá tải và dẫn đến nhu cầu được trấn an nhiều hơn. Các thay đổi về hành vi của trẻ có thể là:

• Trẻ khóc nhiều hơn bình thường, khóc mà không rõ lý do. Trẻ dễ bị cáu kỉnh, khó chịu và bám cha mẹ nhiều hơn.