Mất nước và rối loạn điện giải là một trong những vấn đề dinh dưỡng – y khoa phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt trong mùa hè hoặc khi trẻ mắc các bệnh đường tiêu hóa. Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mất nước là nguyên nhân chính gây biến chứng nặng và tử vong trong nhiều bệnh lý như tiêu chảy ở trẻ nhỏ. Vậy hãy cùng AN Care Pharma tìm hiểu thêm về: ” Mất nước và rối loạn điện giải ở trẻ em” qua bài viết dưới đây

1. Mất nước ở là gì?

Mất nước xảy ra khi cơ thể mất nhiều nước hơn lượng đưa vào, dẫn đến thiếu hụt dịch và rối loạn cân bằng nội môi.

Theo tài liệu từ Trung tâm thông tin dữ liệu sinh học quốc gia Hoa Kỳ (NCBI), mất nước ở trẻ không chỉ là mất nước đơn thuần mà còn đi kèm mất các chất điện giải quan trọng như natri, kali và clorid

Điều này đặc biệt nguy hiểm vì:

• Trẻ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao (65–80%)
• Nhu cầu nước lớn hơn so với người lớn
• Không thể tự nhận biết và bổ sung nước kịp thời

Vì vậy, trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị mất nước hơn và tiến triển nhanh hơn người lớn.

Mất nước không chỉ làm giảm thể tích dịch mà còn gây:

• Giảm tưới máu các cơ quan
• Rối loạn chuyển hóa
• Mất cân bằng điện giải nghiêm trọng

Đặc biệt, tiêu chảy và mất nước vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu.

2. Nguyên nhân gây mất nước và rối loạn điện giải

Nguyên nhân phổ biến nhất gây mất nước và rối loạn điện giải ở trẻ là tiêu chảy và nôn ói. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong mỗi đợt tiêu chảy, cơ thể không chỉ mất một lượng lớn nước mà còn mất các chất điện giải quan trọng như natri, kali và bicarbonate qua phân và dịch nôn. Nếu không được bù nước và điện giải kịp thời, trẻ có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng mất nước, ảnh hưởng đến hoạt động của tim mạch, thần kinh và chuyển hóa.

Ngoài ra, sốt và nhiễm trùng cũng làm tăng nguy cơ mất nước do cơ thể tăng tiết mồ hôi, tăng nhịp thở và tăng chuyển hóa để chống lại tác nhân gây bệnh. Vào mùa hè, trẻ thường vận động nhiều và ra nhiều mồ hôi nhưng lại không uống đủ nước hoặc chỉ sử dụng nước ngọt, nước có gas, khiến cơ thể không được bù điện giải đúng cách. Một số bệnh lý khác như bỏng, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa cũng có thể làm cơ thể mất nước nhiều hơn bình thường, từ đó dẫn đến mất cân bằng điện giải.

3. Rối loạn điện giải là gì và nguy hiểm ra sao?

Rối loạn điện giải là tình trạng mất cân bằng các ion quan trọng trong cơ thể, thường đi kèm mất nước.

Theo NCBI, mất nước ở trẻ có thể được phân loại thành:

• Mất nước đẳng trương
• Mất nước nhược trương (hạ natri máu)
• Mất nước ưu trương (tăng natri máu)

Những rối loạn này có thể gây:

• Co giật
• Rối loạn nhịp tim
• Tổn thương não
• Sốc nếu nặng

Một nghiên cứu lâm sàng cho thấy tới 80% trẻ nhập viện vì tiêu chảy có rối loạn điện giải đi kèm. 

4. Dấu hiệu nhận biết mất nước ở trẻ

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

Mất nước nhẹ

• Khát nước
• Tiểu ít

Mất nước vừa

• Môi khô, miệng khô
• Mệt mỏi, ít hoạt động
• Nước tiểu sẫm màu

Mất nước nặng (cấp cứu)

• Mắt trũng
• Lừ đừ, li bì
• Không tiểu hoặc tiểu rất ít

Theo WHO, mất nước nặng có thể tiến triển nhanh và cần xử trí y tế khẩn cấp.

5. Cách xử trí và phòng ngừa hiệu quả

5.1. Bù nước đúng cách

WHO khuyến cáo:

• Sử dụng dung dịch oresol (ORS) chứa glucose và điện giải
• Không dùng nước ngọt hoặc nước trái cây thay thế
• ORS giúp phục hồi cân bằng nước và điện giải hiệu quả.

5.2. Tiếp tục cho trẻ ăn uống

• Không nên kiêng ăn khi tiêu chảy
• Tiếp tục bú mẹ hoặc ăn nhẹ

5.3. Theo dõi dấu hiệu nguy hiểm

Đưa trẻ đi khám ngay khi:

• Không uống được
• Nôn liên tục
• Tiêu chảy nhiều lần
• Có dấu hiệu mất nước nặng

5.4. Phòng ngừa

• Đảm bảo vệ sinh ăn uống
• Rửa tay thường xuyên
• Tiêm vaccine (như rotavirus)
• Bổ sung đủ nước mỗi ngày

Kết luận

Mất nước và rối loạn điện giải là tình trạng phổ biến nhưng có thể nguy hiểm nếu không phát hiện sớm, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chỉ là tiêu chảy hoặc thời tiết nóng, nhưng hậu quả có thể nghiêm trọng nếu không được bù nước và điện giải kịp thời.

Vì vậy, cha mẹ cần nhận biết sớm dấu hiệu mất nước và ưu tiên bù nước đúng cách bằng dung dịch điện giải, thay vì chỉ cho trẻ uống nước thông thường.

 

Tìm hiểu các bài viết liên quan tại: https://ancarepharma.com/chu-de/kien-thuc-dinh-duong-vi/

Để được tư vấn cụ thể hãy liên hệ với chúng tôi: https://www.facebook.com/ancarepharma

Tài liệu tham khảo

World Health Organization. (2023). Diarrhoeal disease. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease

World Health Organization. (2006). Oral rehydration salts: Production of the new ORS. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-FCH-CAH-06.1

National Center for Biotechnology Information. (2023). Pediatric dehydration. In StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK436022/

Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Dehydration in children. https://www.cdc.gov

American Academy of Pediatrics. (2018). Clinical practice guideline: Maintenance intravenous fluids in children. https://publications.aap.org

The Lancet. (2017). Global burden of diarrhoeal diseases in children.

National Health Service. (2022). Dehydration. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/