EnglishAn toàn thực phẩm (ATTP) là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu giúp bảo vệ sức khỏe con người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thực phẩm không an toàn có thể chứa vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc hóa chất độc hại, gây ra hơn 200 loại bệnh khác nhau, từ tiêu chảy cấp đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn. WHO ước tính cứ khoảng 9–10 người thì có 1 người mắc bệnh do sử dụng thực phẩm không an toàn mỗi năm.
Để giảm thiểu nguy cơ ngộ độc thực phẩm (NĐTP) và các bệnh lây truyền qua thực phẩm, WHO đã xây dựng bộ nguyên tắc “5 Chìa khóa đảm bảo an toàn thực phẩm” (Five Keys to Safer Food). Đây là những hướng dẫn đơn giản, dễ áp dụng cho mọi gia đình, cơ sở chế biến và kinh doanh thực phẩm trên toàn thế giới.
1. Giữ vệ sinh sạch sẽ (Keep Clean)
Vệ sinh là hàng rào đầu tiên giúp ngăn ngừa vi sinh vật gây bệnh xâm nhập vào thực phẩm.
Các vi khuẩn gây hại có thể tồn tại trên tay người, dụng cụ chế biến, khăn lau, bề mặt bếp và nhiều vật dụng khác trong môi trường sống. Nếu không được làm sạch đúng cách, chúng có thể lây nhiễm sang thực phẩm và gây bệnh.
Các biện pháp cần thực hiện:
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thực phẩm và rửa tay thường xuyên trong quá trình nấu nướng.
- Rửa tay sau khi đi vệ sinh, xử lý rác thải hoặc tiếp xúc với vật nuôi.
- Rửa sạch và thực hiện các bước vệ sinh cần thiết đối với các bề mặt và đồ dùng sử dụng khi chế biến thức ăn.
- Giữ gìn và bảo vệ khu vực bếp khỏi côn trùng, động vật gây hại và các nguồn ô nhiễm khác.
2. Tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm chín (Separate Raw and Cooked)
Nhiễm chéo là một trong những nguyên nhân phổ biến gây mất ATTP.
Thịt sống, hải sản, gia cầm và dịch tiết từ chúng có thể chứa nhiều vi sinh vật gây bệnh. Nếu tiếp xúc với thực phẩm đã nấu chín hoặc thực phẩm ăn liền, các tác nhân gây bệnh có thể lây lan và làm tăng nguy cơ NĐTP.
Các biện pháp cần thực hiện:
- Bảo quản riêng biệt thực phẩm sống như thịt, thịt gia cầm và hải sản đối với các thức ăn khác.
- Dùng thớt, dao và dụng cụ riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm chín.
- Bảo quản thực phẩm sống trong hộp kín.
- Không để thực phẩm sống tiếp xúc với thực phẩm đã chế biến.
- Sắp xếp thực phẩm trong tủ lạnh hợp lý để tránh rò rỉ nước từ thực phẩm sống.
3. Nấu chín kỹ thực phẩm (Cook Thoroughly)
Nấu chín đúng cách giúp tiêu diệt phần lớn vi khuẩn, virus và ký sinh trùng có trong thực phẩm.
Đặc biệt đối với thịt, gia cầm, hải sản và trứng, việc nấu chưa chín có thể khiến các tác nhân gây bệnh vẫn tồn tại và gây ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng. WHO khuyến cáo cần đảm bảo thực phẩm được làm chín hoàn toàn trước khi ăn.
Các biện pháp cần thực hiện:
- Nấu chín kỹ thức ăn đặc biệt là thịt, cá, trứng và các thực phẩm có nguồn gốc động vật.
- Đảm bảo thực phẩm được đun nóng đều đến tận phần lõi.
- Hâm nóng kỹ thức ăn thừa trước khi sử dụng lại.
- Hạn chế sử dụng thực phẩm tái sống nếu không đảm bảo nguồn gốc và quy trình chế biến.
4. Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ phù hợp (Keep Food at Safe Temperatures)
Nhiệt độ không phù hợp tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh chóng.
Thực ăn đã nấu chín nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi sinh vật sinh sôi. Việc bảo quản đúng nhiệt độ giúp hạn chế nguy cơ thực phẩm bị hư hỏng và nhiễm khuẩn.
Các biện pháp cần thực hiện:
- Không để thực phẩm đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá lâu (trên 2 tiếng).
- Bảo quản thực phẩm chín và các loại thức ăn dễ bị ôi thiu và rau quả ở nhiệt độ thích hợp trong tủ lạnh (thường là dưới 5 độ C).
- Giữ thức ăn nóng luôn ở nhiệt độ phù hợp trước khi sử dụng (trên 60 độ C).
- Rã đông thực phẩm đúng cách trong ngăn mát tủ lạnh hoặc bằng thiết bị chuyên dụng.
- Không bảo quản thực phẩm quá lâu, kể cả để trong tủ lạnh.
- Không để thực phẩm đông lạnh ở nhiệt độ thường.
5. Sử dụng nước sạch và nguyên liệu an toàn (Use Safe Water and Raw Materials)
Chất lượng nguyên liệu đầu vào quyết định đáng kể đến mức độ an toàn của thực phẩm.
Nước bị ô nhiễm hoặc nguyên liệu không rõ nguồn gốc có thể chứa vi khuẩn, hóa chất độc hại hoặc các tác nhân gây bệnh khác. Vì vậy, việc lựa chọn nguồn nguyên liệu an toàn là yếu tố không thể bỏ qua trong ATTP.
Các biện pháp cần thực hiện:
- Sử dụng nguồn nước sạch trong chế biến thực phẩm.
- Lựa chọn thực phẩm lành mạnh có nguồn gốc rõ ràng.
- Ưu tiên nguyên liệu tươi mới, còn hạn sử dụng.
- Lựa chọn thực phẩm đã được xử lý và chế biến để đảm bảo ATTP (ví dụ như sữa tiệt trùng).
- Rửa thật sạch rau củ quả trước khi chế biến hoặc sử dụng (đặc biệt với các loại rau quả ăn sống).
- Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng, ôi thiu hoặc nấm mốc.
Kết luận
5 chìa khóa đảm bảo ATTP của WHO là những nguyên tắc đơn giản nhưng có giá trị thực tiễn rất cao. Việc duy trì thói quen giữ vệ sinh, tách riêng thực phẩm sống và chín, nấu chín kỹ, bảo quản đúng nhiệt độ và sử dụng nguyên liệu an toàn sẽ góp phần giảm nguy cơ NĐTP, bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
ATTP không chỉ là trách nhiệm của nhà sản xuất hay cơ quan quản lý mà còn bắt đầu từ những hành động nhỏ trong mỗi căn bếp hằng ngày.
Nguồn tài liệu tham khảo:
(1) Promoting safe food handling
(2) Five keys to safer food manual
(3) Five keys to safer food poster
Tìm hiểu các bài viết liên quan tại ĐÂY
Để được tư vấn cụ thể, hãy liên hệ với chúng tôi: https://www.facebook.com/ancarepharma/
