Rối loạn lipid máu là một tình trạng rối loạn chuyển hóa các chất béo trong máu, đặc biệt là cholesterol và triglycerid. Khi triglycerid tăng cao, nguy cơ xơ vữa động mạch, bệnh tim mạch và đột quỵ cũng tăng theo. Vì vậy, bên cạnh điều trị bằng thuốc như statin hay fibrat, omega-3 — axit béo không bão hòa thiết yếu — được sử dụng như một liệu pháp hỗ trợ quan trọng trong kiểm soát rối loạn lipid máu, đặc biệt là giảm triglycerid.

1. Omega-3 axit béo quan trọng trong lipid máu

Omega-3 gồm các dạng chính là EPA (Eicosapentaenoic Acid) và DHA (Docosahexaenoic Acid) — chủ yếu có trong dầu cá và thực phẩm biển. Đây là axit béo thiết yếu, cơ thể không tự tổng hợp được nên phải lấy từ chế độ ăn hoặc từ thực phẩm bổ sung. EPA và DHA có tác dụng trực tiếp lên chuyển hóa lipid máu bằng cách tăng dị hóa triglycerid ở gan và giảm tổng hợp lipoprotein nhiều triglycerid (VLDL) — một yếu tố quan trọng trong rối loạn lipid máu. Điều này giúp hạ mức triglycerid trong huyết thanh, từ đó giảm nguy cơ các biến cố tim mạch nguy hiểm (hội chứng xơ vữa, nhồi máu cơ tim) ở những bệnh nhân mắc bệnh lý này.

2. Bằng chứng khoa học về hiệu quả giảm triglycerid

Hàng loạt nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh omega-3 có hiệu quả rõ rệt trong việc giảm triglycerid:

• Một bản tổng quan từ 90 thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát cho thấy mối quan hệ gần như tuyến tính giữa lượng omega-3 tổng hợp (EPA + DHA) và sự giảm triglycerid, đặc biệt ở những người bị rối loạn lipid máu hoặc béo phì khi dùng liều trung bình đến cao (>2 g/ngày).
• Nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng omega-3 giúp giảm triglycerid và lipoprotein giàu triglycerid, mặc dù tác động lên LDL-C (cholesterol “xấu”) và HDL-C (cholesterol “tốt”) không đồng nhất và có thể phụ thuộc vào liều lượng và tỷ lệ EPA/DHA.

Những bằng chứng này lý giải tại sao omega-3 thường được chỉ định điều trị tăng triglycerid, nhất là khi mức triglycerid vượt quá mức bình thường, và đặc biệt hơn nữa ở bệnh nhân có nguy cơ bệnh tim mạch cao hoặc bệnh tiểu đường.

3. Hướng dẫn sử dụng omega-3

Theo các chuyên gia tim mạch, liều cao omega-3 (khoảng 4 g/ngày), thường ở dạng kê đơn, được xem là liệu pháp an toàn và hiệu quả để giảm triglycerid mức độ vừa đến nặng, có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với các thuốc hạ lipid khác (như statin) sau khi đã xử lý các nguyên nhân cơ bản và thay đổi lối sống (chế độ ăn, luyện tập).

Các hướng dẫn lâm sàng hiện nay của các tổ chức y khoa quốc tế cũng khuyến cáo sử dụng omega-3 trong trường hợp triglycerid cao nặng (≥500 mg/dL), nhằm giảm nguy cơ biến chứng tim mạch nghiêm trọng. Omega-3 kê đơn thường có hàm lượng EPA và/hoặc DHA cao hơn so với các sản phẩm bổ sung không kê đơn, giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

4. Giới hạn và lưu ý khi dùng omega-3

Mặc dù omega-3 giúp giảm triglycerid hiệu quả, tác dụng của chúng đối với tử vong hay biến cố tim mạch tổng thể trong mọi trường hợp vẫn chưa hoàn toàn nhất quán và một số nghiên cứu meta-phân tích không tìm thấy giảm tỷ lệ tử vong tổng thể hay biến cố tim mạch rõ rệt ở tất cả bệnh nhân dùng omega-3. Vì vậy, omega-3 thường được coi là liệu pháp bổ trợ, không thay thế cho thuốc điều trị chính như statin đối với LDL-C cao.

Ngoài ra, một số người có thể gặp triệu chứng không mong muốn khi dùng omega-3 liều cao, chẳng hạn như rối loạn tiêu hóa. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bổ sung, nhất là khi đang dùng các thuốc chống đông máu hoặc có nguy cơ chảy máu.

Rối loạn lipid máu, đặc biệt khi triglycerid tăng cao, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và biến chứng nghiêm trọng. Dầu omega-3 (EPA + DHA) được kê đơn vì khả năng giảm triglycerid hiệu quả, cải thiện chuyển hóa lipoprotein giàu triglycerid và hỗ trợ giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở các nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao. Tuy vậy, việc sử dụng nên được cá thể hoá, phối hợp với những biện pháp điều trị khác và dưới sự theo dõi y tế để đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả điều trị.

Tìm hiểu các bài viết liên quan tại: https://ancarepharma.com/chu-de/kien-thuc-dinh-duong-vi/

Để được tư vấn cụ thể hãy liên hệ với chúng tôi: https://www.facebook.com/ancarepharma

Tài liệu tham khảo

Albert, B. B., et al. (2023). Association Between Omega-3 Fatty Acid Intake and Dyslipidemia: A Continuous Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. PubMed.

Omega-3 Fatty Acid Concentrates in the Treatment of Moderate Hypertriglyceridemia. (2008). PubMed.

Omega-3 Fatty Acids for Management of Hypertriglyceridemia. American College of Cardiology.

Fish Oil for Treatment of Dyslipidemia. American Academy of Family Physicians.

Rối loạn lipid máu – MSD Manual.