EnglishBạn từng tỉnh giấc giữa đêm vì cơn đau thắt ở bắp chân? Đó có thể là dấu hiệu của chuột rút – một tình trạng co cơ đột ngột gây đau nhói, thường gặp khi vận động nhiều, mất nước hay thiếu vi chất. Mặc dù không nguy hiểm, chuột rút có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày. Vậy nguyên nhân chuột rút là gì, cách xử lý và phòng ngừa ra sao? Bài viết dưới đây của AN Care Pharma sẽ giúp bạn hiểu rõ và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe cơ – xương – khớp.
1. Khái niệm
Chuột rút (muscle cramp) là hiện tượng co thắt cơ đột ngột, đau đớn, không tự kiểm soát và thường kéo dài từ vài giây đến vài phút. Dù thường gặp ở người chơi thể thao, chuột rút cũng xảy ra ở người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, và người có bệnh lý mạn tính.
1.1 Triệu chứng điển hình
- Co cơ đột ngột, căng cứng và đau.
- Cơ bắp nổi cục, sờ vào thấy căng cứng.
- Xảy ra thường ở: bắp chân, đùi, bàn chân, cơ bụng, cơ tay.
- Cơn chuột rút thường đến vào ban đêm, khi vận động mạnh hoặc mất nước nhiều.
1.2 Nguyên nhân và cơ chế chuột rút
Cơ chế thần kinh – cơ bị rối loạn
Đây là giả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất hiện nay, đặc biệt với chuột rút do vận động
- Khi cơ bị mệt (do tập quá sức, thiếu nghỉ), các thụ thể căng cơ (muscle spindle) hoạt động mạnh, trong khi thụ thể ức chế (Golgi tendon organ) hoạt động yếu.
- Hậu quả là tín hiệu kích thích cơ quá mức, dẫn đến co cơ không kiểm soát → chuột rút.
Mất nước và rối loạn điện giải
- Khi mất nhiều mồ hôi, cơ thể mất Natri (muối), Kali, Magie, Canxi – những khoáng chất giúp dẫn truyền thần kinh và co cơ.
- Nếu không bù điện giải hợp lý, dẫn truyền thần kinh – cơ rối loạn → dễ co thắt cơ, chuột rút.
Gặp nhiều ở: vận động viên thi đấu trong môi trường nóng, người cắt cân nhanh.
Nguyên nhân khác
- Ngủ sai tư thế, giữ nguyên một vị trí lâu khiến tuần hoàn máu kém.
- Thiếu hụt dinh dưỡng (magie, vitamin B1, B6).
- Mang thai: thay đổi hormone và áp lực lên mạch máu chân.
- Bệnh lý thần kinh, tiểu đường, suy giáp, giãn tĩnh mạch.
- Thuốc: thuốc lợi tiểu, statin, beta-agonist, corticosteroid…
1.3 Đối tượng dễ bị chuột rút
| Nhóm đối tượng | Nguy cơ chuột rút |
|---|---|
| Người tập thể thao | Cao (do mất điện giải, mệt cơ) |
| Người lớn tuổi | Trung bình – cao (do tuần hoàn kém, thiếu khoáng) |
| Phụ nữ mang thai | Cao (thường xảy ra từ tam cá nguyệt thứ 2) |
| Người dùng thuốc lợi tiểu | Cao (do mất Kali, Natri) |
| Người cắt cân / low-carb cực đoan | Cao |
2. Phòng ngừa chuột rút
2.1 Duy trì đủ nước và điện giải
- Uống đủ nước (30–40ml/kg/ngày), đặc biệt trong vận động.
- Dùng nước điện giải có Natri, Kali, Magie thay vì chỉ nước lọc.
- Ăn thực phẩm giàu điện giải: chuối, nước dừa, rau xanh, sữa.
2.2 Tập luyện hợp lý
- Tránh tập quá sức hoặc đột ngột tăng cường độ.
- Luôn khởi động trước và giãn cơ sau tập.
- Nếu có tiền sử chuột rút: kéo giãn chủ động và massage sau tập.
2.3 Bổ sung dinh dưỡng
- Bổ sung Magie, vitamin B1, B6 nếu chế độ ăn thiếu.
- Có thể dùng thực phẩm chức năng dưới hướng dẫn chuyên môn.
2.4 Ngủ đúng tư thế, không gập gối hoặc cổ chân quá lâu
3. Xử lý khi bị chuột rút
Ngừng vận động, nhẹ nhàng kéo giãn cơ bị chuột rút.
Xoa bóp, làm ấm nhẹ vùng cơ để tăng lưu thông máu.
Uống nước có điện giải nếu mất mồ hôi nhiều.
Nếu chuột rút kéo dài trên 10 phút hoặc tái phát nhiều → cần khám chuyên khoa thần kinh, cơ – xương – khớp.
Tìm hiểu các bài viết liên quan tại: https://ancarepharma.com/chu-de/kien-thuc-dinh-duong-vi/
Để được tư vấn cụ thể hãy liên hệ với chúng tôi: https://www.facebook.com/ancarepharma
Tài liệu tham khảo
- Schwellnus MP et al. (2008). Muscle cramping in athletes. Clin Sports Med.
- Bergeron MF. (2008). Muscle cramps during exercise—is it fatigue or electrolyte imbalance?. Curr Sports Med Rep.
- Lau WY, Kato H, Nosaka K. (2021). Effect of oral rehydration solution vs water on muscle cramp susceptibility. JISSN.
- BMJ Open Sport & Exercise Medicine (2020). Effect of water vs. electrolyte drink on cramp susceptibility
